««« مطالعه کتاب »»»
نام منبع :
پدید آورنده :
سایر پدیدآورندگان :
تعداد جلد :
ناشر :
محل نشر :
تاریخ انتشار :
نوبت چاپ :

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه قرآن و حدیث، در آستانه خجسته سالروز ولادت با سعادت منجی عالم بشریت حضرت صاحب‌الزمان عج‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف، به معرفی دانشنامه امام مهدی عج‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف می پردازیم.

این دانشنامه یکی از منشورات پژوهشگاه قرآن و حدیث است که در سال گذشته از سوی حضرت آیت الله ری شهری به ولی امر مسلمین جهان حضرت آیت الله خامنه ای حفظه الله تعالی اهداء گردید.

رهبر معظم انقلاب ضمن تشکر صمیمانه از تدوین دانشنامه امام مهدی عج‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف، آن را نمونه برجسته‌ای از شناسایی خلأها و مسئله‌یابی درست، و هدیه‌ای ارزشمند به جامعه اسلامی و جامعه علمی، در آستانه عید بزرگ نیمه شعبان، خواندند. به دیل اهمیت انتشار این دانشنامه و آشنایی هر چه بیشتر علاقه مندان و محققان با این کتاب ارزشمند، مروری بر محتوای کتاب داریم که در ادامه می‌آید:

این دانش‏نامه شامل یک درآمد، چهارده بخش، و هفتاد فصل است و در آن مسائل مرتبط با موضوع مهدویّت، با تکیه بر نصوص معتبر اسلامى (متون آیات و احادیث)، بررسى مى‏‌شود.

در این جا براى آشنایى کلى با محتواى دانش‏نامه، مرورى سریع بر این چهارده بخش و زیرفصل‏ هاى آن خواهم داشت.

بخش اول : مهدویّت از نگاهى کلى

به دلیل اهمیت موضوع مهدویّت و ویژگى‏‌هاى خاص این عقیده، پیش از طرح مباحث مربوط به زندگى امام مهدى علیه السلام از ولادت تا تشکیل حکومت، در نخستین بخش از این دانش‏نامه، عقیده به امام مهدى علیه‏ السلام را از نگاه قرآن و احادیث پیامبر صلى‏ الله ‏علیه ‏و‏آله و اهل بیت علیهم ‏السلام به طور کلى و در پنج فصل بر مى‏‌رسیم:

۱ ۱ . تداوم رهبرى الهى

در این فصل آیات و احادیثى نقل مى‏‌شود که بر حضور امام و حجتى الهى در زمین از آغاز تشکیل جامعه بشر تا پایان جهان تأکید دارند و گویاى آن اند که پس از پیامبر خاتم صلى‏ الله‏ علیه‏ و ‏آله، امامان از نسل ایشان خواهند بود.

۱ ۲ . تداوم امامت در نسل پیامبر صلى ‏الله ‏علیه ‏و ‏آله

در این فصل مسئله بسیار مهم تداوم امامت و رهبرى امّت در نسل پیامبر خاتم صلى‏ الله ‏علیه‏ و ‏آله تا قیامت، بر پایه حدیث متواتر ثقلین که مورد اتفاق شیعه و سنّى است، اثبات مى‏‌شود. پایان‏بخش این فصل، تحلیلى فشرده و جامع است که در آن از سند این حدیث و دلالت آن بر عصمت اهل بیت علیهم‏ السلام و مرجعیت علمى آنان براى امت اسلامى، و همچنین امامت امام مهدى علیه ‏السلام و غیبت ایشان بحث مى‏‌شود، و در ضمن آن، نکات قابل توجّه دیگرى هم در باره این حدیث شریف خواهد آمد.

 

۱ ۳ . شمار رهبران الهى پس از پیامبر

در این فصل ابتدا احادیث پرشمارى را که در آنها پیامبر خدا با تعبیرهاى گوناگون، رهبران الهى پس از خود را شناسانده، گزارش مى‌شود. در ادامه این فصل با پژوهش در سند این احادیث، زمان و مکان صدور آنها، اختلاف در متن آنها، مقصود از آنها، و نظریه‌هایى که در این باره وجود دارد، اثبات مى‌‏شود که این احادیث جز بر عقاید پیروان اهل بیت در باره امامت خاندان رسالت منطبق نیست.

۱ ۴ . وجوب شناخت امام مهدى علیه ‏السلام

در این فصل با استناد به احادیث معتبر اثبات مى‏‌شود که بر مسلمانان واجب است رهبر الهى زمان خود را که از خاندان پیامبر است، بشناسند، و در ادامه فضیلت شناخت رهبر و خطر بى‏‌اطلاعى از او بیان مى‌‏شود. همچنین در این فصل روایاتى که از انکار امامتِ امامان اهل بیت علیهم السلام، به ویژه امام دوازدهم نهى مى‏‌کنند، آورده شده است. در پایان فصل وظیفه کسى که توان شناسایى امام را ندارد مشخص مى‏‌شود.

۱ ۵ . بشارات قرآن

موضوع این فصل اشارت‌‏ها و بشارت‏‌هاى مطرح در شمارى از آیات قرآن، و پیشگویى آنها از فراگیر شدن اسلام، تشکیل حکومت صالحان و امامت مستضعفان در آینده است. پایان‏ بخش این فصل، پژوهش در باره آیاتى است که به حکومت جهانى امام مهدى علیه‏ السلام اشاره دارند.

بخش دوم : زندگی‌نامه امام مهدى علیه‏ السلام

در این بخش از دانش‏نامه، زندگى‏نامه امام مهدى علیه السلام، از نسب خانوادگى تا عمر بلند ایشان، برپایه احادیثى از پیامبر صلى‏ الله ‏علیه‏ و‏ آله و خاندان ایشان، در هفت، فصل به ترتیب زیر ارائه مى‌‏شود:

۲ ۱ . نیاکان

در این فصل پس از ذکر نصوصى که به صراحت گویاى تعلق امام مهدى علیه ‏السلام به خاندان اهل بیت و عترت پیامبر خاتم صلى‏الله ‏علیه ‏و ‏آله هستند، به نقل روایاتى پرداخته شده که به تفصیل اجداد ایشان را معرّفى کرده‌‏اند. این فصل، با پژوهشى درباره مادر امام مهدى علیه ‏السلام به پایان مى‌‏رسد.

۲ ۲ . ولادت

این فصل در باره تاریخ ولادت امام مهدى علیه ‏السلام، چگونگى تولد ایشان، و امور مرتبط با این موضوع است. این فصل شامل سه پژوهش نیز هست؛ یکى در باره زمان و مکان ولادت، دومى در باره رشد غیر عادى ایشان، و سومى در رابطه با سخن گفتن آن بزرگوار پس از تولد.

۲ ۳ . نام

نام‏‌ها، کنیه‌ها و لقب‏هاى امام مهدى علیه‏ السلام در این فصل گزارش مى‏‌شود. با توجّه به این که در برخى از مصادر حدیثى اهل سنّت گزارش شده که پدر آن حضرت هم‏نام با پدر پیامبر صلی الله علیه و آله است، و این گزارش با عقیده پیروان اهل بیت در تعارض است، ضمن پژوهشى بطلان آن اثبات مى‌‏شود. در تحلیلى دیگر، روایاتى را بر مى‏رسیم که از بر زبان آوردن نام اصلى امام منع کرده‌‏اند. پژوهش سوم در این فصل در باره به پا خاستن از روى ادب هنگام ذکر نام امام مهدى علیه السلام (نام «محمّد») و یا لقب «قائم» است. در پژوهش پایانى نیز در باره لقب «ابا صالح» بحث مى‏شود.

۲ ۴ . سیما

در این فصل برپایه احادیث حاکى از شکل و شمایل امام مهدى علیه السلام، چهارده ویژگی مربوط به خصوصیات جسمى و سیماى ایشان شمرده شده است.

۲ ۵ . طول عمر

در این فصل ابتدا روایات مربوط به طول عمر امام مهدى علیه السلام ضمن سه دسته بیان شده و در پژوهش پایان فصل، ادله ثبوتى و اثباتى طول عمر ایشان به بحث گذاشته شده است.

۲ ۶ . ویژگى‏‌ها

در این فصل شمارى از برجسته‏ترین ویژگى‏‌هاى امام مهدى علیه السلام را بر اساس احادیث جمع‏ آورى شده است که برخى از آنها عبارت ‏اند از: شباهت‏‌هایى با برخى پیامبران، شباهتى از ذوالقرنین، شباهت‏هاى فراوانى به پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله ، برترى بر همه امامان جز امیر مؤمنان علیهم السلام، حضور همه‏ ساله در حج، و سرورى بر اهل بهشت. در پایان این فصل توضیحى در باره سروران اهل بهشت ارائه مى‏‌شود.

۲ ۷ . پاسخ برخى پرسش‌‏ها

  در باره امام مهدى علیه السلام، خصوصا در عصر حاضر، پرسش‏ها و شبهاتى مطرح است که آگاهى از پاسخ‏هاى درست آنها، به ویژه براى نسل جوان، ضرورى است. شمارى از پرسش‏ها به تناسب بحث، ضمن مباحث گوناگونى که در این دانش‏نامه آمده است، پاسخ داده مى‏‌شود. از این رو در این فصل تنها به مسائلى پرداخته شده که در سایر بخش‏ها طرح نشده‌‏اند مانند: چگونگى امامت در خردسالى، موضوع ازدواج امام مهدى علیه السلام، مکان‏‌هاى منسوب به ایشان و جزیره خضراء.